📈 Cách giao dịch hợp đồng tương lai (futures)

~9 phút đọc · Chỉ để tham khảo, không phải dự đoán

Giao dịch hợp đồng tương lai rốt cuộc là gì?

Khi ta thường nói "mua" coin thì thực sự ta sở hữu coin đó. Mua 1 BTC thì 1 BTC sẽ vào ví của ta. Đây gọi là giao dịch giao ngay (spot, tức giao dịch trao đổi coin thật).

Ngược lại, giao dịch hợp đồng tương lai không phải là sở hữu bản thân coin, mà là mua bán một lời hứa (hợp đồng) về việc "giá sẽ tăng hay giảm". Coin không vào ví của ta, mà chỉ có lãi/lỗ được thanh toán theo biến động giá.

Trong số đó, loại được dùng nhiều nhất trong giới crypto là hợp đồng tương lai vĩnh viễn (perpetual futures, gọi tắt là perp). Hợp đồng tương lai thông thường có ngày đáo hạn, ví dụ "sau 3 tháng", còn hợp đồng tương lai vĩnh viễn không có đáo hạn nên ta có thể giữ chừng nào ta muốn.

Đặc điểm cốt lõi của hợp đồng tương lai có hai điều. Thứ nhất, ta có thể đặt cược cả vào chiều giá đi xuống (short). Thứ hai, ta có thể vận hành một số tiền lớn hơn tiền của mình (đòn bẩy).

Nhờ hai điều này mà biên độ lãi/lỗ trở nên lớn hơn. Cũng vì vậy mà rủi ro thua lỗ cũng lớn hơn nhiều so với giao dịch giao ngay. Bài viết này tổng hợp cách thực hiện giao dịch đầu tiên trong khi giảm thiểu rủi ro đó tối đa.

⚠️ Hợp đồng tương lai là nơi mà người mới dễ thua lỗ nhanh nhất và lớn nhất. Bài viết này không phải là "làm thế này sẽ kiếm được tiền" mà là hướng dẫn "làm thế này sẽ ít vỡ hơn". Nhất định chỉ bắt đầu với số tiền mà dù mất đi cũng không ảnh hưởng đến cuộc sống. Mọi phán đoán và trách nhiệm đều thuộc về chính bạn.

Long và Short — phía tăng, phía giảm

Trong hợp đồng tương lai, vị thế (vụ cược mà bạn nắm giữ) chỉ có đúng hai hướng. Không khó đâu.

Long = hướng có lãi khi giá "tăng". Đây là dòng chảy quen thuộc: mua rẻ rồi bán đắt.
Short = hướng có lãi khi giá "giảm". Giao dịch giao ngay không làm được nhưng hợp đồng tương lai thì làm được. Bạn có thể hình dung nó như khái niệm bán đắt (sau khi vay) rồi mua lại rẻ.

Ví dụ, khi BTC ở mức 100 triệu KRW, nếu bạn vào Long mà nó lên 110 triệu KRW thì lãi, còn xuống 90 triệu KRW thì lỗ. Short thì hoàn toàn ngược lại.

Cả hai đều giống nhau ở điểm "đoán đúng thì lãi, đoán sai thì lỗ". Hướng đi cuối cùng cũng chỉ là tăng hoặc giảm, một trong hai, nên dù phân tích đến đâu cũng không có ai đoán chắc được chuyển động kế tiếp.

💡 Lúc đầu, Long trực quan hơn Short nên dễ hiểu hơn. Nhưng "Long an toàn hơn" thì không đúng. Nếu đoán sai hướng thì dù Long hay Short cũng đều lỗ như nhau. Thứ tạo ra sự an toàn không phải là hướng, mà là đòn bẩy, cắt lỗ và kích thước vị thế sẽ nói ở phần sau.

Đòn bẩy — tại sao nhất định phải bắt đầu thật thấp

Đòn bẩy (leverage) là tính năng nhân tiền của bạn với một bội số để vận hành một số tiền lớn hơn. Đòn bẩy 10x nghĩa là với 1 triệu KRW của bạn, bạn nắm một vị thế trị giá 10 triệu KRW.

Lãi cũng tăng lên 10 lần, nhưng lỗ cũng tăng đúng 10 lần. Đây chính là chỗ người mới gục ngã nhiều nhất.

Hãy xem bằng con số tại sao nó nguy hiểm. Khi giá đi ngược với dự đoán của bạn và ký quỹ (số tiền bạn đặt vào) tiến gần về 0, sàn sẽ cưỡng chế đóng vị thế. Cái này gọi là thanh lý. Đòn bẩy càng cao thì biên độ giá mà bạn có thể chịu đựng được đến lúc bị thanh lý càng hẹp.

Đòn bẩy	Đi ngược khoảng chừng này thì bị thanh lý (đơn giản hóa rất nhiều)
2x	khoảng -50%
5x	khoảng -20%
10x	khoảng -10%
25x	khoảng -4%
50x	khoảng -2%
100x	khoảng -1%

Bảng trên là các giá trị được đơn giản hóa rất nhiều, chưa trừ phí giao dịch, phí funding v.v. (giá thanh lý thực tế được sàn tính riêng và hiển thị cho bạn). Dù vậy vẫn cho bạn cảm giác. Nếu dùng 100x thì chỉ cần giá đi ngược 1% là ký quỹ gần như biến mất.

Coin dao động 1~2% trong một ngày là chuyện thường, nên đòn bẩy cao dễ kết thúc theo kiểu "đúng cũng chỉ được một chốc, rồi bị thanh lý vì một dao động nhỏ".

⚠️ Nguyên nhân số 1 khiến người mới vỡ là đòn bẩy cao. Những suy nghĩ kiểu "chỉ bỏ một chút rồi đánh lớn với 100x" thường dẫn đến thanh lý nhanh. Lúc đầu nên dùng từ 2~3x trở xuống, và ngay cả khi đã quen cũng nên không vượt quá 5x. Trước hết hãy luyện tập chịu đựng "đòn bẩy thấp + lỗ nhỏ".

Ký quỹ và sự khác nhau giữa Isolated/Cross

Ký quỹ (margin) là số tiền bạn đặt làm tài sản đảm bảo để nắm một vị thế. Nếu bạn nắm vị thế 10 triệu KRW với đòn bẩy 10x, thì 1 triệu KRW sẽ bị khóa lại làm ký quỹ cho tài sản đảm bảo đó.

Khi ký quỹ này tan chảy hết vì lỗ thì sẽ bị thanh lý.

Khi nắm vị thế trên sàn, bạn sẽ chọn chế độ ký quỹ giữa Isolated (cô lập) và Cross (chéo). Hãy nhất định nắm rõ sự khác nhau này.

Isolated (cô lập) = chỉ phần ký quỹ đã phân bổ cho vị thế này bị phơi nhiễm rủi ro. Dù bị thanh lý thì bạn chỉ mất đúng phần ký quỹ đó, phần tiền còn lại trong tài khoản không bị động đến. Vì giới hạn lỗ rõ ràng nên rất phù hợp với giai đoạn người mới.
Cross (chéo) = toàn bộ số dư tài khoản được dùng làm tài sản đảm bảo cho vị thế này. Bạn có thể chịu đựng đến gần thanh lý lâu hơn, nhưng nếu sai thì cả tài khoản có thể giảm mạnh trong một lần.

💡 Lúc đầu nên bắt đầu bằng chế độ Isolated (cô lập). Vì "số tiền mất nhiều nhất trong trường hợp tệ nhất của giao dịch này" được xác định rõ trong một cái nhìn, nên tâm lý cũng thoải mái và cũng dễ giữ tài khoản hơn. Chế độ Cross là khu vực bạn nên cân nhắc sau khi đã hiểu đủ về cơ chế.

Cách đặt lệnh — Market vs Limit

Lệnh dùng để nắm hoặc đóng vị thế lớn về cơ bản có hai loại.

Market (lệnh thị trường) = "khớp ngay lập tức ở giá hiện tại". Nhanh và chắc chắn, nhưng có thể khớp ở mức hơi bất lợi so với giá bạn muốn, và phí (taker) thường đắt hơn.
Limit (lệnh giới hạn) = "khớp khi đạt tới mức giá tôi đặt". Bạn giữ được mức giá mong muốn và phí (maker) thường rẻ hơn, nhưng nếu giá không lên tới đó thì có thể không khớp.

Người mới dễ chỉ dùng lệnh Market vì tâm lý "muốn vào ngay bây giờ", nhưng có nhiều trường hợp vội vàng vào bằng Market rồi bị kẹt ở mức giá đắt.

Nếu được, thói quen đặt sẵn Limit theo kiểu "khi giá lên tới đây thì vào" rồi chờ đợi sẽ giúp giảm lỗ.

💡 Mỗi sàn có hệ thống phí hơi khác nhau, nhưng nhìn chung Limit (maker) có phí rẻ hơn Market (taker). Giao dịch càng thường xuyên thì khác biệt này càng tích lũy. Tuy nhiên riêng khi thực hiện cắt lỗ thì sự chắc chắn khớp lệnh quan trọng hơn, nên Market có thể tốt hơn.

Quan trọng nhất — Cắt lỗ (SL) và chốt lời (TP) nhất định phải đặt sẵn

Chỉ cần tuân thủ tốt một mục này thôi cũng có thể ngăn được tai nạn lớn nhất ở giai đoạn người mới. Sự khác biệt giữa người sống sót lâu trong hợp đồng tương lai và người vỡ nhanh phần lớn được phân định ở chỗ "có đặt cắt lỗ hay không".

Cắt lỗ (SL, Stop Loss) = lệnh đặt trước theo kiểu "khi tới đây thì tự động đóng và cắt lỗ". Dù bạn không có mặt, dù bạn đang ngủ thì sàn cũng tự thoát ra giúp bạn.
Chốt lời (TP, Take Profit) = lệnh đặt trước theo kiểu "khi có lãi tới đây thì tự động đóng". Nó giúp bạn không phó mặc thời điểm chốt lời cho cảm xúc lúc đó.

Xác định cắt lỗ ngay cùng lúc với khi vào lệnhTrước khi nắm vị thế, hãy xác định trước mức giá "tới đây nghĩa là phán đoán của tôi đã sai". Hãy đặt mức giá đó làm cắt lỗ (SL). Nếu định xác định sau khi vào lệnh thì khi đang lỗ, tâm lý "chịu đựng thêm một chút nữa" sẽ nổi lên và dễ khiến bạn không cắt được.
Tính trước số tiền sẽ mất trong giao dịch nàyChênh lệch giữa giá vào và giá cắt lỗ × kích thước vị thế = số tiền sẽ mất trong giao dịch này. Hãy kiểm tra xem số tiền này có ở mức chịu đựng được hay không (ví dụ 1~2% vốn), và nếu quá lớn thì giảm vị thế.
Đặt cả mục tiêu chốt lời cùng lúcNếu đặt sẵn chốt lời (TP) kiểu "tăng tới mức này thì hài lòng" cùng lúc, bạn sẽ không bị lòng tham kéo đi. Cách đặt biên độ chốt lời lớn hơn biên độ cắt lỗ được dùng phổ biến (ví dụ cắt lỗ -1%, chốt lời +2%).
Kiểm tra xem lệnh đã đặt có thực sự được đăng ký chưaHãy tận mắt kiểm tra trên màn hình sàn xem lệnh SL/TP có đang ở trạng thái "đang hoạt động" hay không. Trường hợp chỉ nhập mà không bấm nút đăng ký nên thực tế chưa đặt được lệnh xảy ra nhiều hơn bạn tưởng.

⚠️ "Cứ chịu đựng rồi đến lúc nào đó sẽ tăng" mà không cắt lỗ là dòng chảy điển hình khiến người mới mất tài khoản lớn. Đòn bẩy cao + vị thế lớn + không cắt lỗ, ba thứ này chồng lên nhau thì rủi ro thanh lý rất lớn. Hãy nghĩ cắt lỗ không phải là thất bại mà là chi phí sinh tồn cho giao dịch kế tiếp.

Giá thanh lý — được xác định thế nào, và bị thanh lý thì sao

Thanh lý (liquidation) là việc sàn cưỡng chế đóng vị thế của bạn khi lỗ lớn đến mức ký quỹ không còn chịu nổi vị thế nữa. Mức giá làm chuẩn cho việc đó là giá thanh lý (liquidation price).

Giá thanh lý được sàn tự động tính toán và hiển thị trên màn hình đặt lệnh. Bạn có thể hình dung nó đại khái là "điểm mà ký quỹ cạn kiệt tính từ giá vào".

Đòn bẩy càng cao thì giá thanh lý càng dán sát giá vào, đòn bẩy càng thấp thì càng cách xa. Vì vậy cùng một số tiền nhưng đòn bẩy thấp sẽ chịu đựng lâu hơn.

Khác với cắt lỗ, khi bị thanh lý bạn mất gần như toàn bộ ký quỹ bị khóa vào vị thế đó. Cắt lỗ là thoát ra trước ở mức lỗ nhỏ mà bạn đã định, còn thanh lý là kết quả của việc bị kéo đi cho đến khi ký quỹ cạn sạch.

Hơn nữa, thanh lý đôi khi còn kèm phí riêng, nên cùng một mức lỗ thì cắt lỗ trước thường vẫn tốt hơn.

💡 Nguyên tắc cốt lõi: hãy đặt giá cắt lỗ ở "phía trước rất nhiều" so với giá thanh lý. Cắt lỗ phải kích hoạt trước khi chạm tới giá thanh lý thì mới ngăn được khoản lỗ lớn hơn. Trước khi vào lệnh, hãy nhất định kiểm tra giá thanh lý trên màn hình và tạo thói quen đặt cắt lỗ ở phía bên trong (gần hơn) so với mức đó.

Phí funding — chi phí qua lại ngay cả khi chỉ giữ vị thế

Hợp đồng tương lai vĩnh viễn có một thứ gọi là phí funding (funding fee). Đổi lại việc không có đáo hạn, đây là khoản chi phí được trao qua đổi lại giữa bên long và bên short theo từng khoảng thời gian nhất định nhằm giữ giá hợp đồng tương lai bám sát giá giao ngay.

Chu kỳ trao đổi khác nhau tùy sàn (thường là khoảng cách 8 tiếng, có nơi còn thường xuyên hơn). Bạn chỉ cần kiểm tra hướng dẫn của sàn mà mình vào lệnh.

Khi phí funding dương (+) = long trả cho short. Thường xảy ra khi trên thị trường có nhiều long.
Khi phí funding âm (-) = short trả cho long. Tức khi trên thị trường có nhiều short.
Đây không phải là phí mà sàn thu, mà là tiền các vị thế trao qua đổi lại với nhau, nên tùy bạn ở bên nào mà bạn có thể nhận hoặc cũng có thể phải trả.

Bản thân số tiền qua lại mỗi lần thường nhỏ (thường khoảng 0.01%), nhưng nếu giữ vị thế lâu thì sẽ tích lũy dần.

Đặc biệt nếu thị trường lệch hẳn về một hướng khiến phí funding lớn lên mà bạn giữ vị thế lâu trong trạng thái đó, thì chi phí có thể tốn hơn bạn nghĩ. Tốt nhất nên tạo thói quen kiểm tra phí funding hiện tại của coin đó trước khi vào lệnh.

Kích thước vị thế — tuyệt đối không dồn cả gia tài một cú

Mọi cơ chế an toàn đã xem từ trước đến giờ (đòn bẩy thấp, cô lập, cắt lỗ) cũng sẽ giảm tác dụng rất nhiều nếu bạn dồn hết số tiền mình có vào một giao dịch.

Quy tắc cuối cùng và có lẽ là quan trọng nhất của giao dịch sống sót lâu dài chính là "đặt cược bao nhiêu trong một lần".

Hãy xác định trước số tiền có thể chấp nhận mất trong một giao dịch. Chuẩn thận trọng thường dùng là trong khoảng 1~2% tổng vốn.
Kích thước vị thế được tính ngược lại bằng "khoản lỗ chấp nhận được ÷ khoảng cách tới cắt lỗ". Chứ không phải theo cảm tính kiểu "chừng này".
Nếu định giữ nhiều vị thế cùng lúc, hãy đảm bảo tổng rủi ro của tất cả gộp lại không vượt quá giới hạn.
Chỉ dùng số tiền dù mất đi cũng không ảnh hưởng đến cuộc sống — đừng đưa vào hợp đồng tương lai những khoản như nợ, tiền sinh hoạt, tiền đặt cọc nhà.

⚠️ Dồn toàn bộ vốn (cả gia tài một cú) là con đường phổ biến khiến người mới gục ngã lớn trong một lần. Một khi đã mất lớn thì việc phục hồi rất khó về mặt số học — mất 50% thì cần lãi 100% mới hồi được vốn gốc. Sống sót nhiều lần với mức nhỏ cuối cùng mới đi được lâu.

💡 Lúc đầu hãy tập trung vào "thua thì chỉ mất bao nhiêu" hơn là "thắng thì kiếm được bao nhiêu". Vài tuần đầu, hãy chủ động lấy đó làm giai đoạn "tạo thói quen": dùng số tiền thật nhỏ, đặt đầy đủ không thiếu sót đòn bẩy thấp, cô lập, cắt lỗ.

Nếu bạn đang ở bước lần đầu đăng ký sàn → hãy tham khảo trước hướng dẫn "Cách đăng ký sàn và nạp tiền". Sau khi đã chuẩn bị xong tài khoản và nạp tiền rồi quay lại bài viết này thì mạch sẽ tự nhiên hơn.

Baro không phải là công cụ dự đoán đoán trúng giá, mà là công cụ giúp bạn tham khảo phân phối về việc trong quá khứ những tình huống tương tự đã diễn ra như thế nào. Không công cụ nào đảm bảo được giá kế tiếp, nên hãy nhớ rằng phán đoán và trách nhiệm luôn thuộc về chính bạn.

Hướng dẫn khác

📘 Thuật ngữ cơ bản về coin và hợp đồng tương lai 🏦 Cách đăng ký sàn giao dịch (link giới thiệu)🦊 Cách chuyển coin (MetaMask)🕯️ Cách đọc biểu đồ 🔔 Ý nghĩa của các tín hiệu biểu đồ 🧭 Cách sử dụng Baro 🔗 Kết nối API sàn giao dịch (cảnh báo tự động)